Kronika

 

1 kwietnia 2005 r., Gdańsk, Zarząd Główny i Oddział Związku Szlachty Polskiej w Gdańsku: Sesja popularno-naukowa poświęcona genealogii i historii szlachty kaszubskiej.

Szlachta kaszubska to pod wieloma względami wyjątkowa grupa wśród szlachty Rzeczypospolitej Wielu Narodów. Kaszubi długo walczyli o należne im miejsce w historii i kulturze Rzeczypospolitej. Związek Szlachty Polskiej od początku swojego istnienia zabiegał o nawiązanie kontaktów z przedstawicielami kaszubskiej szlachty. Ostatnie lata przyniosły wiele ciekawych znajomości i inicjatyw - udział w zjazdach rodzinnych kaszubskiej szlachty, kontakty korespondencyjne i osobiste. W 15 numerze "Verbum Nobile" ukazał się artykuł sygnalizujący niezmiernie ciekawy problem genealogii i heraldyki kaszubskiej. Wreszcie, w 2005 roku Związek wzbogacił się o Regionalnego Przedstawiciela na terenie południowych Kaszub - w Chojnicach.

Jednym z pierwszych celów Związku Szlachty Polskiej jest reintegracja środowiska szlacheckiego dawnej Rzeczypospolitej Wielu Narodów. Dzieło to nie może być spełnione bez udziału szlachty kaszubskiej. Od dawna planowane przedsięwzięcie zainicjowania tematyki kaszubskiej w naszej działalności wreszcie nabrało realnych kształtów. W piątek, 1 kwietnia 2005 r., w sali konferencyjnej Gdańskiego Towarzystwa Naukowego odbyła się sesja popularno-naukowa zorganizowana przez Zarząd Główny i Oddział Związku Szlachty Polskiej w Gdańsku poświęcona genealogii i heraldyce szlachty kaszubskiej.


O godzinie 17:30 Prezes Związku, p. Marcin Michał Wiszowaty h. Pierzchała powitał gości i Członków Związku. Wśród nich, znaleźli się m.in.: Prezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego p. prof. Jan Drwal, Prezes Oddziału Związku Szlachty Polskiej w Białymstoku p. Łukasz Lubicz-Łapiński z Małżonką, Sekretarz Rady Rodzin Jutrzenka- i Żmuda-Trzebiatowskich, p. Zdzisław Żmuda-Trzebiatowski h. Pietyróg; p. dr Tomasz Rembalski, kustosz Muzeum Miasta Gdyni, p. Tomasz Żmuda-Trzebiatowski h. Pietyróg z wydawnictwa BiT, przedstawiciele prasy a przede wszystkim przedstawiciele rodzin szlachty kaszubskiej, m.in.: Cisewskich, Żuroch-Czapiewskich, Wika-Czarnowskich, Janowskich, Ossowskich, Żmuda-Trzebiatowskich.

W swoim wystąpieniu Prezes Związku stwierdził, że data spotkania wydawała się organizatorom nieco ryzykowna z uwagi na tradycyjne skojarzenia z dniem Prima Aprilis. W najgorszych wyobrażeniach nie przypuszczali, że upłynie on w zupełnie odmiennej atmosferze troski o ciężki stan zdrowia Ojca Świętego. Rozpoczynający się właśnie miesiąc kwiecień jest okazją do wspomnienia polskich oficerów, żołnierzy i innych ofiar bestialskiego mordu jakiego dopuścili się na naszych Rodakach sowieci w Katyniu. Zebrani uczcili ich pamięć minutą ciszy.

Następnie Prezes Związku wręczył legitymacje nowym Członkom Związku Szlachty Polskiej z terenu Pomorza. Wręczono również nominacje konsultantów genealogicznych Zarządu Głównego - Panu Zbigniewowi Janowskiemu h. własnego oraz Panu dr. Markowi Dzięcielskiemu herbu Dzięcioł, znawcom genealogii i heraldyki szlachty kaszubskiej. Nominację na Reprezentanta Regionalnego na terenie Kaszub Południowych wręczono Panu Tomaszowi Marcinowi Cisewskiemu h. własnego z Chojnic.

Po tej miłej uroczystości rozpoczęła się właściwa część spotkania - sesja popularno-naukowa.

Na sali konferencyjnej zorganizowano stoisko prezentujące wydawnictwa Oficyny BiT - popularyzującej kulturę i historię Kaszub, w tym szlachty kaszubskiej. Do rangi symbolu urasta fakt, że właścicielami wydawnictwa są Państwo Żmuda-Trzebiatowscy herbu Pietyróg - przedstawiciele bardzo zasłużonej kaszubskiej rodziny szlacheckiej. Szczególnym powodzeniem cieszył się reprint unikalnego dzieła Józefa Krzepeli z 1925 r. "Spis miejscowości i rodów ziemiańskich województwa pomorskiego". Pan Tomasz Żmuda-Trzebiatowski, współwłaściciel oficyny BiT poinformował o trwających pracach nad przygotowaniem herbarza szlachty kaszubskiej.

Pierwszy referat pt. "Drogi awansu szlachty kaszubskiej na przykładzie szlachty lęborsko-bytowskiej" zaprezentował p. dr Marek Dzięcielski z Uniwersytetu Gdańskiego. Przeszło godzinne wystąpienie wzbogacone o prezentację multimedialną obfitowało w niezwykle interesujące i dla większości obecnych mało znane fakty. Szlachta kaszubska wysoko ceniła edukację, co powodowało, że wielu jej przedstawicieli podjęło studia na uczelniach półwyższych i wyższych nie tylko w rejonie Pomorza, ale w całej Europie, szczególnie w Niemczech i Włoszech. Wielu ze szlachty związało swoją karierę z wojskiem osiągając w nim najwyższe stopnie. Po zaborach znajdujemy wyższych oficerów, pułkowników, generałów i marszałków kaszubskiego, szlacheckiego pochodzenia w armii pruskiej, a później niemieckiej. Cennym i zasługującym na uznanie zabiegiem prelegenta było po pierwsze ukazanie dróg kariery szlachty średniej i drobnej (a nie tylko najbogatszej, której dzieje są na ogół lepiej znane). Po drugie - autor nie pominął przykładów karier o wątpliwej moralnie wartości, przez co wystąpienie należy ocenić jako nie tylko ciekawe, ale obiektywne i bardzo profesjonalne naukowo.

Po przerwie, podczas której goście mogli przy kawie i herbacie spotkać się i porozmawiać swobodnie w kuluarach, wystąpił drugi z prelegentów, Pan Tomasz Cisewski, który przedstawił problematykę szlachty zaborskiej (dwie najważniejsze krainy zamieszkiwane przez szlachtę kaszubską to Gochy i Zabory). Autor, sam wywodzący się ze szlachty zaborskiej, przedstawił jej dzieje na przykładzie własnych poszukiwań genealogicznych opowiadając o źródłach informacji i spokrewnionych rodzinach szlacheckich, których przedstawiciele, obecni byli wśród gości.

Niestety, trzeci z prelegentów, Pan dr Jacek Kowalkowski z Poznania, zmuszony godziną odjazdu ostatniego pociągu, nie był w stanie zaprezentować przygotowanej recenzji Herbarza Pruskiego Jana Karola Dachnowskiego. Wśród gości została rozprowadzona obszerna, ogłoszona drukiem recenzja pióra p. dr. Kowalkowskiego, która później stała się przedmiotem dyskusji.

Czwarty referat zaprezentowała p. Małgorzata Klinkosz z Uniwersytetu Gdańskiego, doktorantka p. prof. Edwarda Brezy, wybitnego językoznawcy, uznanego autorytetu w dziedzinie nazwisk i nazw kaszubskich. Prelegentka przedstawiła zebranym tematykę przygotowanej rozprawy doktorskiej poświęconej nazwiskom szlachty kaszubskiej, ich występowaniu, rozsiedleniu rodzin szlacheckich, migracjom i przetrwaniu lub zaginięciu poszczególnych nazwisk w dobie obecnej ("Nobilitarność nazwisk w badaniach językoznawcy"). Temat, którego opracowania podjęła się Pani Klinkosz wzbudził uznanie zebranych. Niezwykle trudny 
i obszerny przedmiot badań stał się powodem odstąpienia od jego opracowania przez kilku poprzedników autorki. Wyniki dotychczasowych badań, które przedstawiła p. Małgorzata Klinkosz pozwalają wierzyć, że rozprawa naukowa zostanie uwieńczona sukcesem, ku wielkiej korzyści dla tematu i jego odbiorców. Po sesji, w kuluarach autorka przeprowadziła wiele rozmów z obecnymi rodzinami kaszubskiej szlachty, które dostarczyły Jej wielu nowych szczegółów.

Następnie nadszedł czas na dyskusję, która pomimo bogatego programu referatów przebiegała w żywej atmosferze. Zadawano wiele pytań nie tylko prelegentom, ale również obecnym na spotkaniu Kaszubom. Dla wielu gości temat kaszubski był prawie w ogóle nieznany i wiele faktów oczywistych dla kaszubskiej szlachty stanowiło prawdziwą rewelację dla innych gości należących w dużej części do szlachty kresowej, osiadłej w Trójmieście po II wojnie światowej. Dialog, który wywiązał się między dwiema grupami szlachty Rzeczypospolitej stworzył ciekawą atmosferę i był symbolem naturalnej odbudowy zerwanych w poprzedniej epoce więzi.

Na sali często słychać było kaszubski język. Miejscami bardzo specjalistyczna rozmowa znawców tematu, którzy wymieniali swoje doświadczenia przeplatała się z barwnymi anegdotami i ciekawymi dla wszystkich informacjami o kulturze i dziejach szlachty kaszubskiej, szczególnie w trudnym okresie PRL-u.

Pan Antoni Żabczyński, znany, trójmiejski kolekcjoner dzieł sztuki zaprosił zebranych na wernisaż wystawy "Dwory i dworki polskie". Na ekspozycję składa się zbiór 50 pasteli autorstwa p. Wacława Jagielskiego, znajdujących się w zbiorach p. Żabczyńskiego. Honorowy patronat nad wystawą objął Związek Szlachty Polskiej oraz Polskie Towarzystwo Ziemiańskie.

Pragniemy serdecznie podziękować Prelegentom i Gościom za udział w spotkaniu. Wierzymy, że tak udany początek wróży owocną kontynuację.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com