Kronika

 

Wycieczka Związku Szlachty Polskiej na Białoruś (Polesie Prypeckie) – relacja z wyjazdu

W dniach 25-30 lipca 2013 roku odbyła się wycieczka Związku Szlachty Polskiej na Białoruś. Program wyjazdu przewidywał odwiedzenie szeregu miejscowości położonych na białoruskim Polesiu Prypeckim, które zapisały się w historii Polski, a także były związane z polskimi rodami zamieszkującymi niegdyś te tereny.

Jako pierwszy na trasie wycieczki znalazł się Brześć Litewski (w okresie międzywojennym stolica województwa poleskiego) z pozostałościami pochodzącej z pierwszej połowy XIX wieku twierdzy brzeskiej. W Kobryniu uczestnicy wyjazdu mieli z kolei możliwość obejrzenia miejskiego dworku zwanego Domem Suworowa, w którym Aleksander Suworow (m.in. dowódca wojsk rosyjskich w czasie tzw. rzezi warszawskiej Pragi w dniu 4 listopada 1794 r.) przebywał w 1797 i 1800 roku. W roku 1860 w dworku tym mieszkał także Romuald Traugutt. W Kobryniu, na tamtejszym cmentarzu katolickim pochowany jest również Aleksander Mickiewicz, wykładowca prawa, brat Adama Mickiewicza. Jako kolejna na trasie wycieczki znalazła się położona nieopodal Kobrynia miejscowości Hruszowa wraz z pozostałościami majątku należącego niegdyś do znanej polskiej pisarki Marii Rodziewiczówny. Ostatnim punktem programu pierwszego dnia wycieczki był Janów Poleski, miejscowość, w której w dniu 16 maja 1657 roku męczeńską śmierć z rąk Kozaków poniósł św. Andrzej Bobola.

Drugi dzień wycieczki rozpoczął się od zwiedzania Pińska, miasta położonego nad rzeką Piną i leżącego w okresie międzywojennym w granicach Polski (województwo poleskie). Uczestnicy wyjazdu mogli zwiedzić m.in. kościół i klasztor franciszkanów z 1712 roku (kościół p.w. Wniebowzięcia NMP), obecnie pełniący funkcję katedry, oraz pozostałości kolegium jezuitów z 1651 roku, w którym obecnie znajduje się Muzeum Polesia Białoruskiego. W trakcie spaceru po mieście można było także obejrzeć Pałac Butrymowiczów z lat 1784-90 należący pierwotnie do rodu Butrymowiczów, następnie Skirmunttów, a w latach 30 XX wieku będący siedzibą katolickich biskupów pińskich. Po Pińsku kolejnym punktem programu była miejscowość Łohiszyn, w której znajduje się sanktuarium maryjne Matki Boskiej Królowej Polski, a następnie miejscowość Stolin z pozostałościami parku stanowiącego niegdyś centrum majątku Mańkiewicze należącego do rodu Radziwiłłów. W Stolinie znajdują się również ruiny barokowo-klasycystycznej synagogi z 1792 roku (zniszczonej w czasie II wojny światowej). Nieopodal Stolina uczestnicy wycieczki mieli możliwość zwiedzenia Dawidgródka z jego drewnianą zabudową przypominającą o kresowym charakterze miasteczka. W trakcie spaceru po wspomnianej powyżej miejscowości można było również przejść się po tamtejszym wzgórzu zamkowym z pozostałościami wałów i fos z XII wieku.

Po noclegu w Laskowiczach trzeci dzień wyjazdu rozpoczął rejs statkiem po Prypeci oraz zwiedzanie znajdującego się w Laskowiczach Muzeum Prypeckiego Parku Narodowego. Kolejnym punktem programu był wyjazd do Turowa, miasta położonego w obwodzie homelskim, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z X wieku i które definitywnie odpadło od Polski po II rozbiorze w 1793 roku. W Turowie znajduje się m.in. Cerkiew Wszystkich Świętych, w której obejrzeć można kamienny krzyż z XII wieku, oraz ruiny monumentalnego soboru katedralnego z XII wieku zniszczonego – według zachowanych źródeł historycznych – przez trzęsienie ziemi z 1230 roku. Po zwiedzeniu turowskich zabytków dla chętnych przewidziana była możliwość pieszej wędrówki po mokradłach zlokalizowanych na terenie Prypeckiego Parku Narodowego. Dzień zakończyło zorganizowane specjalnie dla uczestników wycieczki ognisko w Bryniowie, w parku położonym na terenie dóbr należących niegdyś do rodziny Kieniewiczów.

Głównym punktem programu czwartego dnia wyjazdu było zwiedzanie Mozyrza, miasta położonego na wysokim brzegu Prypeci (obwód homelski), o którym pierwsze wzmianki pochodzą z XII wieku. Do najcenniejszym zabytków miejscowości należą zlokalizowane na stromej skarpie nad rzeką, późnobarokowy kościół św. Michała Archanioła i klasztor cysterek z lat 1743-45 fundacji Benedykta Różańskiego, które w czasach radzieckich adaptowane były na cele świeckie a zostały zwrócone katolikom w 1990 roku. Duże wrażenie robi także położony na wzgórzu barokowy kościół i klasztor bernardynów z lat 1645-54, fundacji pułkownika Stefana Łoszki (przebudowany w latach 1760-65 przez ówczesnego marszałka mozyrskiego Kazimierza Oskierkę). W roku 1865 kościół zmieniono na zbór prawosławny – obecnie cerkiew katedralna św. Archanioła Michała. Kolejnym punktem programu była wizyta w Narowli, miasteczku, w którym znajdują się ruiny późno klasycystycznego pałacu z 1850 roku należącego niegdyś do rodu Horwattów. Pozostałości majątku i pałacu Horwattów znajdują się także w miejscowości Barbarów, która również znalazła się na trasie wycieczki. Dzień zakończyła wizyta w Petrykowie, miasteczku nad brzegiem Prypeci (obwód homelski). Do miejscowych atrakcji należy m.in. góra zamkowa z pozostałościami fosy i wałów oraz pochodząca z lat 30 XIX wieku cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy.

Przedostatni dzień wycieczki rozpoczęło zwiedzanie wsi Sienkiewicze (rejon łuniniecki), w której w okresie międzywojennym znajdował się garnizon Batalionu KOP „Sienkiewicze”. Do dnia dzisiejszego zachowała się tam zabytkowa drewniana cerkiew p.w. św. Jerzego – obecnie prawosławna, budowana jako unicka. Kolejnym punktem programu była położona nieopodal miejscowość Kożangródek wchodząca niegdyś w skład majątku o tej samej nazwie, który do II wojny światowej należał do rodu Niemirowiczów-Szczyttów h. Jastrzębiec. Pierwsze wzmianki o Kożangródku pochodzą z końca XV wieku. Do dnia dzisiejszego zachowała się tam drewniana zabytkowa cerkiew p.w. św. Mikołaja Cudotwórcy fundacji Niemirowiczów-Szczyttów z 1818 roku (obecnie prawosławna, pierwotnie unicka). Następny przystanek miał miejsce w Łunińcu, mieście, które jeszcze w końcu XIX wieku miało status wsi i które swój rozwój zawdzięcza budowie znaczącego węzła kolejowego w 1884 roku. Kolejnym punktem na trasie wycieczki był Nieśwież (w okresie II RP siedziba powiatu nieświeskiego w województwie nowogródzkim). Pierwsze wzmianki o tym mieście pochodzą z roku 1446, kiedy to król Kazimierz Jagiellończyk przekazał Nieśwież litewskiemu możnemu Mikołajowi Janowiczowi Niemirowiczowi (spokrewnionemu po mieczu ze wspomnianym powyżej rodem Niemirowiczów-Szczyttów). W początkach XVI wieku miejscowość znalazła się we władaniu rodu Radziwiłłów, z którym była związana przez kolejne cztery wieki. Do najważniejszym zabytków Nieświeża (które uczestnicy wycieczki mieli okazję zwiedzić) należy zespół pałacowo-parkowy będący historyczną rezydencją i ośrodkiem dóbr Radziwiłłów (wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO w 2005 r.) oraz kościół Bożego Ciała wzniesiony w latach 1584-93 jako pierwszy barokowy kościół w Polsce. W świątyni znajduje się rodzinna krypta, w której spoczywają trumny ze zwłokami ponad 100 przedstawicieli rodu Radziwiłłów. Własnością tego rodu był też do początku XIX wieku zamek w Mirze. Ostatnimi prywatnymi właścicielami tego obiektu (do 1939 r.) była rodzina Światopełk-Mirskich. Został on w 2000 roku wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Z uwagi na napięty plan wycieczki, nie było niestety możliwość zwiedzenia zamku w Mirze, ale już i sama jego zewnętrzna forma zrobiła duże wrażenie na uczestnikach wyjazdu. Podobnie duże wrażenie wywarła miejscowość Iszkołdź (w okresie międzywojennym w powiecie baranowickim województwa nowogródzkiego) wraz z tamtejszym murowanym kościołem Św. Trójcy z 1472 roku fundacji wspomnianego już przy okazji Nieświeża, Mikołaja Janowicza Niemirowicza. Jest to jeden z najstarszych kościołów murowanych na terenie historycznego Wielkiego Księstwa Litewskiego i obecnie najstarszy na Białorusi. Ostatnim punktem programu był tego dnia przejazd do Baranowicz, gdzie przewidziany był nocleg.

W ostatnim dniu wyjazdu, w czasie powrotu do Warszawy przewidziane było odwiedzenie Kosowa Poleskiego, w którym znajdują się ruiny pałacu Pusłowskich z 1838 roku, zrekonstruowany dwór (obecnie muzeum), w którym dnia 4 lutego 1746 roku urodził się Tadeusz Kościuszko (niegdyś majątek Mereczowszczyzna) oraz kościół p.w. Przenajświętszej Trójcy z 1878 roku, zbudowany na miejscu kościółka, w którym w 1746 roku został ochrzczony Kościuszko. W następnej kolejności uczestnicy wycieczki mieli możliwość zwiedzenia ruin pałacu Sapiehów w Różanie (gniazdo rodowe linii różańskiej Sapiehów) oraz muzeum znajdującego się w odrestaurowanych kordegardach pałacowych. Pałac został zbudowany przez kanclerza wielkiego litewskiego Aleksandra Sapiehę w latach 1784-88. Skonfiskowany przez władze rosyjskie w ramach represji po powstaniu listopadowym, został przeznaczony na fabrykę włókienniczą. Spłonął w 1914 roku podczas I wojny światowej. W Różanie do dnia dzisiejszego zachował się kościół Św. Trójcy, który powstał w 1617 roku z fundacji kanclerza wielkiego litewskiego Lwa Sapiehy (w drugiej połowie XVIII w. rozbudowany i przebudowany). Ostatnim punktem wycieczki był objazd autokarowy i krótki spacer po Słonimiu, miejscowości związanej m.in. z Michałem Kazimierzem Ogińskim, twórcą słynnego Kanału Ogińskiego, który połączył dorzecze Dniepru i Niemna (i pośrednio Morze Bałtyckie z Morzem Czarnym). Do najbardziej wartościowych zabytków Słonimia należy m.in. kościół katolicki św. Andrzeja z 1775 roku, kościół i klasztor bernardynek z 1664 roku (postawiony na miejscu wcześniejszego, drewnianego z 1645 roku) oraz pozostałości barokowej synagogi z 1642 roku.

W sześciodniowej wycieczce ZSzP na Polesie Prypeckie wzięło udział łącznie 29 członków i sympatyków Związku Szlachty Polskiej

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com